Primum non nocere, czyli słów kilka o roli rodzica w procesie duchowego wzrostu

Ciąża i poród to wspaniały, choć często przepełniony troskami, okres w życiu małżeństwa. Jest to czas wzmożonej wrażliwości na wszelkie fizyczne i psychiczne bodźce, które mogą stanowić potencjalne zagrożenie dla istnienia i rozwoju nowego życia. Przyszli rodzice, obarczeni ciężarem odpowiedzialności, jaka na nich spoczywa, dokładają wszelkich starań, aby zmaksymalizować komfort swojego potomka. Rola ta oczywiście nie kończy się wraz z przecięciem pępowiny. Wręcz przeciwnie, w dzisiejszych czasach jeszcze bardziej niż kiedykolwiek podkreśla się osobistą i całkowitą odpowiedzialność rodziców za dziecko, od jego rozwoju psychoruchowego po intelektualny. W świątecznym dodatku do jednego z opiniotwórczych tygodników znalazł się artykuł poruszający kwestię wychowania i zróżnicowanego postrzegania odpowiedzialności rodzicielskiej. Według niektórych specjalistów brzemię odpowiedzialności za wychowanie stanowi jedną z przyczyn starzenia się społeczeństw Starego Kontynentu. Wychowawcza rola dalszej rodziny i otoczenia została zredukowana niemal do zera, a troska o rozwój dziecka stała się prywatną sprawą rodziców. Wszystko to, w połączeniu ze wzmożonym poczuciem konieczności zaspokajania coraz to nowych potrzeb materialnych, sprawia, że coraz mniej par decyduje się na więcej niż jedno lub dwoje dzieci.

A co z rozwojem duchowym? Gdzie zaczyna się i kończy odpowiedzialność rodzicielska za kształtowanie wiary dziecka?

Bez wątpienia dla wierzących rodziców wzrost duchowy dzieci jest co najmniej tak samo istotny jak inne aspekty rozwoju. Wspaniały dar życia z Bogiem w naturalny sposób sprawia, że pragniemy takiego samego błogosławieństwa dla naszych dzieci. Jest dla nas oczywiste, że powinny one czerpać taką samą radość z możliwości uczestniczenia w nabożeństwie, społeczności z innymi wierzącymi czy rozważania Słowa podczas spotkań grup biblijnych czy wykładów. Często zdarza się jednak, że rzeczywistość odbiega od naszych wyobrażeń. W takiej chwili warto zadać sobie pytanie o to, w jakim stopniu jesteśmy odpowiedzialni za duchowość naszych dzieci?

We wzrost duchowy wpisana jest pewna tajemnica. W rozmowie z Nikodemem Jezus obrazuje ją za pomocą następującego obrazu:

„Wiatr wieje, dokąd chce, i szum jego słyszysz, ale nie wiesz, skąd przychodzi i dokąd idzie; tak jest z każdym, kto się narodził z Ducha” (Ewangelia Jana 3,8).

A zatem ścieżka, którą idę, nie jest jedyną, która prowadzi do Boga. Ta prawda dotyczy również relacji rodzic–dziecko. Myślę, że warto o tym pamiętać, zwłaszcza w kontekście przymuszania dzieci do uczęszczania na nabożeństwo, które jest w swej istocie niezwykle trudną formą obcowania ze Słowem i Sakramentem. Stała forma liturgiczna może na pewnym etapie rozwoju młodego człowieka wydać mu się skostniała i pozbawiona znamion prawdziwej bliskości Stwórcy i Stworzenia. Irytacja i oburzenie rodziców może w tej sytuacji dodatkowo pogłębić niechęć do uczestnictwa w tej formie praktykowania pobożności. Władza rodzicielska z całą pewnością umożliwia przymuszenie dziecka do uczestnictwa w nabożeństwie wbrew jego woli. W tym miejscu każdy rodzic powinien jednak poszukać odpowiedzi na następujące pytanie: Czy jest to egzekwowanie woli Pana, czy raczej mojej? Pytanie to nabiera sensu w kontekście przypowieści o synu marnotrawnym (Ewangelia Łukasza 15,11–32), w której Jezus wyraźnie podkreśla cierpliwość Boga w oczekiwaniu na skruchę. Wśród wierzących często da się słyszeć narzekania na tych, którzy nawykowo spotykają się co niedzielę w kościele, po to, by – usłyszawszy życzenie pokoju – zostawić w nim Boga na kolejne siedem dni. Zastanawiam się czasem, jaki wkład w tworzenie masy tych, którzy czczą Boga wargami, choć sercem są daleko (Księga Izajasza 29,13), miała bezrefleksyjna nadgorliwość wierzących rodziców.

Czy oznacza to w takim razie, że rodzice powinni zaniechać troski o duchowy rozwój dzieci? W żadnym razie, o czym świadczy choćby historia kapłana Helego, któremu Bóg przez usta Samuela ogłasza następujący wyrok:

„[…] osądzę jego dom na wieki za grzech, o którym wiedział, że jego synowie znieważali Boga, a on ich nie strofował” (1. Księga Samuela 3,13).

Wychowanie w poszanowaniu Boga należy do naszych najpilniejszych obowiązków. Jak zatem pogodzić odpowiedzialność rodziców z duchową autonomią dziecka? Alice Fryling, autorka niewielkiego, ale jakże cennego, Poradnika dla rodziców, wyjaśnia tę zależność za pomocą obrazu podwójnych narodzin: cielesnych i duchowych. Podczas gdy „pierwszy” poród odbywa się z bezpośrednim udziałem matki (i, coraz powszechniej, pośrednim udziale ojca), w drugim rodzice pełnią raczej funkcję asystentów. Asystowanie przy duchowym porodzie oznacza zatem wytworzenie takiej atmosfery w domu, która będzie sprzyjać duchowemu wzrostowi dziecka i doprowadzi je do świadomego naśladowania Pana Jezusa, a na późniejszym etapie pozwoli mu realizować się w sensie duchowym. Zaakceptowanie tego pozwala zdjąć ciążące brzemię fałszywej całkowitej odpowiedzialności za formację duchową dziecka i skupić się na tworzeniu sytuacji, która pomoże mu kroczyć wąską ścieżką wiary. W tym miejscu również należałoby powrócić do historii syna marnotrawnego i uzbroić się w świadomość, że, choć porody bywają długie i bolesne, wywołują jednocześnie wielką radość i wzruszenie, i to zarówno na ziemi, jak i w niebie:

„Taka też radość, mówię wam, będzie wśród aniołów Boga z powodu jednego grzesznika, który się nawraca” (Ewangelia Łukasza 15,10).

Inspiracja: A. i R. Fryling, Poradnik dla rodziców, Areopag, Katowice 1992

Podyskutuj na forum: http://www.koinonia.slowo.pl/dylematy-rodzica/

Pobierz artykuł w formacie PDF: Rola rodzica w procesie duchowego wzrostu

© 2010 J. i K. Rączkowiak. Przedruk i wykorzystanie za zgodą autorów.

Czcij ojca swego i matkę swoją.

2 Mojżeszowa 20,12

Okazywanie szacunku rodzicom jest podstawowym wymaganiem biblijnym wobec dzieci. Zbliżający się Dzień Ojca może być dobrą okazją dla każdej mamy, by uczyć dzieci czym jest szacunek dla taty i jak okazywać go w praktyce. Możesz zmobilizować dzieci, by przygotowały dla niego jakąś niespodziankę – miłą laurkę, poranną kawę do łóżka, a może ugotują ulubione danie taty? O wiele ważniejsze jednak jest przekazywanie nauki, którą będą mogły stosować nie tylko od święta.

Szacunek dla drugiej osoby oznacza, że traktujemy ją jako kogoś szczególnego, jesteśmy gotowi zrobić dla niej więcej niż się od nas oczekuje i robimy to z właściwym nastawieniem. W jaki sposób dzieci mogą okazać tacie, że jest dla nich kimś szczególnym? Oto kilka wiele znaczących drobiazgów: serdeczne witanie go gdy wraca do domu, wyrażanie wdzięczności za to, co dla nas robi, chęć spędzania z nim czasu.

Spójrzmy na to w taki sposób: rodzina przypomina trochę podziurawiony dzbanek. Woda symbolizuje energię życia rodzinnego i ta energia nieustannie wycieka z powodu pracy, którą trzeba wykonać w domu: posiłki, pranie, zakupy, sprzątanie, itp. Żeby nie dopuścić do całkowitego spadku energii, każdy członek rodziny powinien dokładać swoją część do dzbanka. Czasami dzieci przez złe nastawienie przyczyniają się do wyczerpywania energii, sprawiając, że wspólna praca staje się brzemieniem trudnym do udźwignięcia.

Pamiętajmy, że Bóg zarządził, by dom rodzinny był miejscem, gdzie dzieci uczą się czym jest szacunek dla drugiego człowieka w teorii i praktyce.

Zaplanuj razem z dziećmi, jak w tym roku uczcicie tatę. Podzielcie się z nami swoimi pomysłami!

Synu człowieczy, prorokuj o pasterzach Izraela, prorokuj i powiedz im, pasterzom: Tak mówi Pan Bóg: Biada pasterzom Izraela, którzy sami siebie pasą! Czyż pasterze nie powinni paść owiec?

Ezechiela 34:2

Spora część tego rozdziału to potępienie złych pasterzy ludu izraelskiego z czasów proroka Ezechiela. Byli oni samolubni i nie troszczyli się o owce. Wiekuisty zapowiedział, że zdejmie ich z urzędu i sam zatroszczy się m.in. o zaginione, rozproszone, zranione i chore owce. Jeśli Bóg powierzył ci pracę duszpasterską lub wychowywanie własnych dzieci, to ponosisz przed Nim poważną odpowiedzialność. Większość z nas zna ludzi, którzy potrzebują naszej pomocy, lecz czy my szczerze się o nich troszczymy?

Do refleksji:

1. Dlaczego Bóg był rozgniewany na duchowych przywódców Izraela?
2. W czym zawiedli Go?
3. Co możesz zrobić, by pomóc innym kroczyć „drogą Jezusa”?